]]>
close
EN

Przegląd europejskich systemów punktów karnych

data publikacji: 16 maja 2014

Porównania systemów punktów karnych dokonano na podstawie materiałów Projektu Europejskiego BESTPOINT.

Podmiotem systemów punktów karnych w całej Europie są kierowcy – osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdem. Jednak w Czechach, Danii, Irlandii i Wielkiej Brytanii nie trzeba posiadać prawa jazdy, aby być wpisanym do rejestru punktów karnych. Do rejestru wpisywani są piesi jak i rowerzyści.

Systemy punktów karnych bardzo często stosują dodatkowe obostrzenia dla pewnych grup kierowców. W krajach takich jak: Bułgaria, Dania, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Wielka Brytania, Włochy – młodzi kierowcy są traktowani ostrzej. Mają przyznany mniejszy limit punktów niż w Polsce, lub ich punkty utrzymują się dłużej na koncie. Z kolei w Holandii i na Malcie system punktów karnych ma zastosowanie tylko do młodych kierowców. Inną grupą kierowców traktowanych inaczej przez systemy punktów karnych są kierowcy zawodowi. We Francji w stosunku do tej  grupy kierowców obowiązuje niższe dopuszczalne stężenie alkoholu we krwi, w Grecji punkty są na koncie kierowcy 2 lata zamiast standardowych 3. We Włoszech kierowcy zawodowi mogą odzyskać 9 punktów karnych biorąc udział w kursie doszkalającym a inni kierowcy tylko 6. W Hiszpanii kierowcom zawodowym po osiągnięciu limitu punktów prawo jazdy zabiera się na 3 miesiące a pozostałym kierowcom na 6 miesięcy.

Punkty karne w Europie przyznawane są za większość wykroczeń – ich liczba zależy od wagi wykroczenia, niebezpieczeństwa i konsekwencji, jakie ono za sobą niesie. W niektórych krajach na liście punktów są wszystkie wykroczenia – jak np. w Polsce, a w innych tylko wybrana lista tych uznanych za najbardziej niebezpieczne.

Czas utrzymywania się punktów karnych na koncie kierowcy jest stały (np. Cypr, Grecja, Węgry) lub może zależeć od tego czy mamy do czynienia z młodym kierowcą (np. Holandia), od bycia zawodowym kierowcą (np. Grecja), od popełnienia innych, kolejnych wykroczeń (np. Austria), od ciężkości wykroczenia (np. Francja, Niemcy).        

W 13 krajach Unii Europejskiej, w których obowiązuje system punktów karnych istnieją kursy reedukacyjne, które pozwalają na obniżenie liczby punktów na koncie kierowcy (np. Polska) lub są wymagane prawnie po osiągnięciu pewnej liczby tych punktów (np. Austria) lub ze względu na pewien rodzaj wykroczeń (Niemcy). Działania reedukacyjne odbywają się w zakresie doskonalenia techniki jazdy, odnowienia wiedzy teoretycznej jak i wpływu na zachowania i postawy kierowców.

Kluczowym elementem systemu punktów karnych jest odebranie prawa jazdy. Odebranie prawa jazdy ma za zadanie odstraszyć kierowców od popełnienia takiej liczby wykroczeń, które skutkują ostatecznym działaniem. Liczba punktów karnych potrzebnych do odebrania prawa jazdy różni się w każdym kraju, tak jak czas ich „zbierania”.

Problem przejrzystości systemu punktów karnych jest ważnym zagadnieniem w osiąganiu akceptacji społecznej dla takiego systemu. Przejrzystość systemu dotyczy kwestii takich jak: sposób naliczania punktów karnych – mogą być one dodawane na koncie kierowcy lub odejmowane z kredytu punktów, który kierowca otrzymuje na samym początku po zdobyciu uprawnień. Istnieją także systemy gdzie każde z wykroczeń w systemie to jeden punkt. Kolejnym zagadnieniem jest informacja o przyznaniu punktów i wiążących się z tym konsekwencjach. We wszystkich krajach Unii Europejskiej opinia publiczna jest informowana o szczegółach działania sytemu poprzez artykuły w prasie i innych mediach, są strony internetowe poświęcone systemom punktów karnych, system jest omawiany na zajęciach w ośrodkach szkolenia kierowców i jest przedmiotem kampanii informacyjnych. Także osoba popełniająca wykroczenie jest informowana o punktach karnych jej przyznanych czy to podczas kontroli, czy otrzymując list ze stosowną informacją.

W krajach, w których istnieje automatyczny nadzór nad ruchem drogowym umożliwiający wykrywanie wykroczeń samoczynnie bez ingerencji policjanta pojawia się również problem odpowiedzialności za ujawnione wykroczenie. W każdym kraju kierowca jest odpowiedzialny za wykroczenie, jeśli tylko uda się go zidentyfikować. Czasami podczas automatycznej kontroli identyfikacja kierowcy nie jest możliwa (zdjęcie tylko tylnej tablicy rejestracyjnej – Malta) wówczas napotykamy problem odpowiedzialność kierowcy/sprawcy a odpowiedzialności właściciela pojazdu. W takiej sytuacji różne kraje stosują różne rozwiązania w swoich systemach. Są systemy, w których dokłada się wszelkich starań, aby ujawnić sprawcę, właściciel jest zobowiązany do wskazania kierowcy. Jeśli tego nie może lub nie chce zrobić to płaci mandat, ale bez punktów karnych lub dostaje przewidzianą w prawie liczbę punktów za taką sytuację. Istnieją również takie systemy prawne, które uznają odpowiedzialność właściciela. Z punktu widzenia oddziaływania punktów karnych takie rozwiązanie nie jest właściwe, bo tylko ukaranie osoby winnej, jak najszybciej po wykroczeniu spełnia swoje zadanie: motywowania do właściwych zachowań. Jeśli w systemie punktów karnych nie karze się osób winnych to cały system przestaje mieć sens. Dlatego też kwestia bezwarunkowej odpowiedzialności kierowcy wydaje się mieć kluczowe znaczenie dla efektywnego działania systemu punktów karnych. We wszystkich krajach Unii odpowiedzialność kierowcy jest priorytetem i jest to tzw. odpowiedzialność podstawowa / nadrzędna, natomiast odpowiedzialność właściciela jest odpowiedzialnością podrzędną.

Zarządzanie systemem punktów karnych jest podobne w krajach Unii Europejskiej. Systemem administrują zwykle ministerstwa odpowiedzialne za kwestie związane z transportem, policja lub agencje państwowe zajmujące się problematyką transportu. Instytucja egzekwująca system punktów karnych to zwykle policja. System punktów karnych zazwyczaj zarządzany jest centralnie, w niektórych krajach dane do systemu są wprowadzane regionalnie.

Jedną z ostatnich kwestii związanych z systemem punktów karnych są ich dodatkowe konsekwencje niezwiązane bezpośrednio z mandatami i groźbą utraty prawa jazdy. W niektórych krajach istnieje połączenie punktów karnych i składki ubezpieczeniowej – czyli kierowcy mający na swoim koncie punkty karne mają wyższe stawki ubezpieczeniowe lub dostają bonus za to że nie mają na swoim koncie żadnego punktu – np. Cypr, Niemcy, Wielka Brytania. W przypadku kierowców zawodowych informacja o punktach karnych jest przekazywana do pracodawcy – np. Węgry i Łotwa.

Podsumowując informacje o systemach punktów karnych w Unii Europejskiej możemy stwierdzić, że większość krajów takie systemy posiada – 22 kraje na 27 członków Unii. Nie ma dwóch takich samych systemów punktów karnych w Europie.